آخرین تحلیلها
مقایسه دلار اقتصادی و دلار بازار آزاد
دلار اقتصادی، دلاری است که بر اساس پارامترهای کلان اقتصادی، قیمت گذاری می شود(ارزش واقعی نسبت ریال به دلار) و دلار بازار آزاد، دلاری است که در بازار آزاد(بر اساس عرضه و تقاضا و شرایط مختلف اقتصادی و سیاست گذاری) در حال معامله و ارزشگذاری است.
با استفاده از دو روش “برابری قدرت خرید” و هم چنین “نظریه مقداری پول”، قیمت دلار اقتصادی در طی سال ها بدست آمده و برای چند سال آینده پیش بینی شده است. هم چنین برای محاسبه قیمت دلار اقتصادی نیاز به داشتن سال پایه داریم. بنا به دلایل زیر، سال های پایه 61 و 81 را انتخاب کرده ایم:
- سال 61- عبور از سال های اولیه انقلاب و جنگ که شرایط اقتصاد دارای نوسان بوده و در این سال، شرایط اقتصاد پایدارتر شده است.
- سال 81- تک نرخی شدن قیمت ارز
بنابراین 4 حالت مختلف برای قیمت گذاری دلار اقتصادی و پیش بینی آینده آن داریم. نکته قابل توجهی بعدی این که در تمام این حالت ها، برای سال 1400 تنها یک سناریو(پیش بینی) برای دلار اقتصادی در نظر گرفته شده اما برای سال 1401 تا 1403 سه سناریو(پیش بینی) مختلف(خوشبینانه، بدبینانه، نرمال) برای دلار اقتصادی در نظر گرفته شده است. برای دلار آزاد نیز تنها یک سناریو قیمتی برای سال 1400 تا 1403 در نظر گرفته شده است.
تحلیل و پیش بینی دلار اقتصادی
حالت اول- نظریه برابری قدرت خرید سال پایه 61
در دهه 60 دلار بازار آزاد بالاتر از دلار اقتصادی بوده است؛ چرا که به واسطه شرایط جنگی مردم حاضر بودند پریمیوم بیش تری بابت دلار پرداخت کنند. در محاسبات این روش در سال 81 دلار آزاد و دلار اقتصادی نرخ یکسانی دارند(در واقعیت نیز در سال 81 این اتفاق افتاد و ارز تک نرخی شد). بعد از آن، نرخ دلار اقتصادی از دلار بازار آزاد پیشی می گیرد.
دوباره در سال 96 نرخ دلار آزاد از دلار اقتصادی پیشی می گیرد که این موضوع نیز به دلیل شرایط حاکم بر اقتصاد بوده که مردم حاضرند پریمیوم بیش تری پرداخت کنند(به دلیل عدم اعتماد به پول ملی، شروع بازگشت تحریم ها، احتمال وقوع جنگ و … )
بر اساس آمار منتشره تا سال 99، میانگین قیمت دلار اقتصادی برای این سال در این حالت 14900 تومان بوده است. در این حالت برای سال 1400 فرض می شود که تورم ایران 30 درصد و تورم سالانه آمریکا 2 درصد باشد که میانگین قیمت دلار اقتصادی در سال 1400 عدد 19100 تومان خواهد بود.
همانطور که گفته شد، برای سال های 1401 تا 1403، سه سناریو مختلف بر اساس مفروضات زیر خواهیم داشت(تورم سالانه آمریکا برای همه حالت ها 2 درصد در نظر گرفته شده است):
- سناریو خوشبینانه: برجام عواید زیادی برای کشور داشته باشد. در این صورت تورم سالیانه 10 درصد در نظر گرفته شده است. که در این حالت، قیمت دلار اقتصادی به ترتیب سال، 20600، 22300 و 24100 تومان خواهد بود.
- سناریو بدبینانه: آمریکا به برجام باز نگردد و ایران – امریکا شرایط دوره ترامپ را سپری کنند. در این صورت تورم ایران 31 درصد در نظر گرفته شده که قیمت دلار اقتصادی به ترتیب سال، 24600، 31600 و 40600 تومان خواهد بود.
- سناریو متوسط: نه برجام اثرات مثبت زیادی بگذارد و نه اتفاقات بدی برای اقتصاد بیفتد. در این حالت تورم ایران 21 درصد در نظر گرفته شده که قیمت دلار اقتصادی به ترتیب سال، 22700، 26900 و 31800 تومان خواهد بود.
برای تمام این سال ها فرض شده که دلار بازار آزاد 22000 تومان باشد. نمودار قرمز که عددهای روی آن به صورت درصد هستند، در واقع اختلاف قیمت دلار بازار آزاد و دلار اقتصادی(به صورت درصد) می باشد. مثلا در سال 1399 میانگین دلار بازار آزاد، 68 درصد بیش از میانگین دلار اقتصادی بوده است. بر اساس این توضیحات و با فرض دلار 22 هزار تومانی آزاد برای 4 سال آینده، اختلاف این دو دلار برای سناریوهای مختلف روی نمودار قرمز نشان داده شده است.
حالت دوم- نظریه برابری قدرت خرید سال پایه 81
این حالت نیز شبیه به حالت اول است با این تفاوت که سال پایه آن 81 است. تمام مفروضات برای تمام سناریوهای مختلف مانند حالت اول است. در این حالت میانگین قیمت دلار اقتصادی برای سال 1399 برابر 15100 بوده و برای سال 1400 عدد 19300 خواهد بود. برای سال های آینده (یعنی 1401 تا 1403) و سناریوهای مختلف آن، روی نمودار مشخص شده است:
- سناریو خوشبینانه: قیمت ها به ترتیب 20900، 22600 و 24400 خواهد بود
- سناریو بدبینانه: قیمت ها به ترتیب 24900، 31900 و 41100 خواهد بود
- سناریو متوسط: قیمت ها به ترتیب 22900، 27200 و 32200 خواهد بود
حالت سوم و چهارم- نظریه مقداری پول برای سال های پایه 61 و 81
در این روش، از نظریه مقداری پول برای محاسبه تورم استفاده شده و منطق نمودارها همانند برابری قدرت خرید است با این تفاوت که مفروضات زیر(متناسب با نحوه محاسبه این روش) لحاظ شده است:
برای سال 1400- رشد نقدینگی 27 درصد و رشد اقتصادی ایران 3 درصد باشد
برای سال های 1401 تا 1403 به صورت سالیانه خواهیم داشت:
- سناریو خوشبینانه: رشد نقدینگی 25 درصد رشد اقتصادی 6 درصد
- سناریو بدبینانه: رشد نقدینگی 30 درصد و رشد اقتصادی 0 درصد
- سناریو متوسط: رشد نقدینگی 27 درصد و رشد اقتصادی 3 درصد
برای سال های 1400 تا 1403 اختلاف رشد نقدینگی با رشد اقتصادی برای آمریکا سالیانه 3 درصد در نظر گرفته شده است.
لذا برای نظریه مقداری پول و برای سال پایه 61، روند حرکت نرخ دلار اقتصادی و دلار بازار آزاد تا سال 86 به شکل زیر خواهد بود:
برای سال 87 به بعد و نهایتا قیمت دلار اقتصادی در سال 1399 تا 1403 به شکل زیر خواهد بود:
همانطور که در نمودار بالا مشاهده می شود، در این حالت، میانگین قیمت دلار اقتصادی برای سال 99 عدد 25 هزار تومان بوده که این عدد در سال 1400 برابر 29800 تومان خواهد بود. برای سال های 1401 تا 1403 برای سه سناریو مختلف، اعداد زیر را خواهیم داشت:
- سناریو خوشبینانه: قیمت ها به ترتیب 33900، 38700 و 44100 خواهد بود
- سناریو بدبینانه: قیمت ها به ترتیب 37200، 46500 و 58100 خواهد بود
- سناریو متوسط: قیمت ها به ترتیب 35400، 42100 و 50100 خواهد بود
نهایتا طبق نمودار بالا و براساس مفروضات نظریه مقداری پول و برای سال پایه 81، میانگین قیمت دلار اقتصادی در سال 99 عدد 20700 تومان بوده که این عدد در سال 1400 برابر 24700 خواهد بود. برای سال های 1401 تا 1403 برای سه سناریو مختلف اعداد زیر را خواهیم داشت:
- سناریو خوشبینانه: قیمت ها به ترتیب 28100، 32100 و 36600 خواهد بود
- سناریو بدبینانه: قیمت ها به ترتیب 30800، 38600 و 48200 خواهد بود
- سناریو متوسط: قیمت ها به ترتیب 29400، 34900 و 41600 خواهد بود
سوال: کدام یکی از دو روش برابری قدرت خرید و نظریه مقداری پول، اصالت بهتری دارد و قابل اتکا تر است؟
از آن جا که در ایران، با قیمت گذاری دستوری، دولت ها تورم را کنترل می کنند(مانند استفاده از ارز چند نرخی و هم چنین کنترل قیمت حامل های انرژی و …)، روش برابری قدرت خرید، اصالت کم تری دارد و داده های آن، واقعیت کم تری از اقتصاد را نشان می دهد. اما در روش نظریه مقداری پول، به این دلیل که از داده های نقدینگی و رشد اقتصادی استفاده می شود و این داده ها، به صورت واقعی و متناسب با واقعیت اقتصاد اعلام می شوند، این روش اصالت بیش تری دارد.
قیمت دلار اقتصادی در انتهای 99 چقدر بوده است؟
از آن جا که اعدادی که برای 99 برای این 4 حالت بدست آمده، میانگین سال 99 است، برای بدست آوردن قیمت دلار اقتصادی در انتهای 99، این اعداد را در 1.15 ضرب می کنیم. بنابراین اعداد زیر برای انتهای 99 بر اساس این 4 حالت خواهیم داشت:
17135/ 17365/ 28750/ 23805
بنابراین، قیمت دلار اقتصادی برای انتهای 99 بین 17135 تا 28750 تومان بوده که جمع بندی تیم تحلیل بین 22 تا 23 هزار تومان می باشد (با در نظر گرفتن این بازه و نظر کارشناسان مختلف).
سوال: چرا قیمت 22000 تومان برای ارز بازار آزاد برای 1400 و سال های بعد؟
برای سال 1400-
مهم ترین عاملی که قیمت را در بازار آزاد رقم می زند، عرضه و تقاضا می باشد. بنابراین پارامترهای عرضه و تقاضا را بصورت تیتروار بیان می کنیم:
- بصورت مقایسه ای، بانک مرکزی، مانند چند سال گذشته و اوایل دهه 90 قدرت سرکوب ارزی نخواهد داشت چرا که احتمالا نتواند همانند انتهای دهه 80 و اوایل دهه 90 به اندازه کافی نفت بفروشد و به منابع ارزی قابل توجهی دست پیدا کند
- ذخایر ارزی بانک مرکزی در چند سال گذشته صرف کنترل دلار و رفع نیازهای دلاری کشور شده و این موضوع ذخایر بانک مرکزی را در شرایط بدی قرار داده است.
- کاهش شدید سرمایه اجتماعی؛ به علت اتفاقات چند سال گذشته، اعتماد مردم به پول ملی کاهش جدی داشته است و تا اتفاق کوچکی می افتد مردم به سمت دلار حرکت می کنند
- پارامترهای اقتصادی برای بلندمدت، تغییر معناداری نخواهند داشت
بنابراین بطور خاص برای سال 1400 میانگین قیمت دلار ازاد 22 هزار تومان و کف آن در میان مدت حدود 20 هزار تومان بسته خواهد شد(اگرچه ممکن است بصورت لحظه ای به زیر 20 هزار تومان نیز بیاید اما ماندگار نخواهد بود).
برای سال های بعد-
احتمالا طبق روال گذشته، سیاست گذار پولی در دوره اول ریاست جمهوری، نرخ ارز را کنترل خواهد کرد مگر اینکه سیاست شناوری نرخ ارز را در پیش بگیرد یا توان کنترل نرخ ارز را از دست بدهد که این موضوع در حال حاضر قابل پیش بینی نیست و نیاز به گذر زمان دارد. اگر سیاستگذار پولی تصمیم به کنترل آن داشته باشد، احتمالا زیر محدوده 25 هزار تومان خواهد بود.
منبع: همفکران
گروه تحلیل گری بتا سهم…
